شاه گریزان در مازندران به مناسبت سالگرد جنبش مشروطیت در ایران

شاه گریزان در مازندران به مناسبت سالگرد جنبش مشروطیت در ایران در 27 ذی‌حجه سال 1324 ه.ق محمدعلی شاه فرمان مشروطیت پدر را تأیید کرد و بر تخت قرار گرفت اما مترصد فرصتی شد تا کار این ناخواسته را یکسره کند. پس از آن که خشم تندروهای مشروطه، صدر اعظم شاه را فرو گرفت و در سه راه ظل‌السطان (اکباتان) دو بمب مشکوک به سویش پرتاب شد، به پشت گرمی روس و دربار و گروهی از رجال موافق، سرکوب مشروطه را آغاز کرد. او در نخستین اقدام، بامداد سه‌شنبه 23 جمادی‌الاول 1326 ه.ق را سیاه کرد و مجلس را به توپ بست، مشروطه‌خواهان را کشت، شکنجه کرد و تبعید نمود تا به رغم خویش فارغ بال شود اما چندی از این زمان نگذشت که سیلاب مجاهدان آذربایجان و گیلان و مازندران و اصفهان آرامش او را فرو کوفت. شاه ترسان وناگزیر به سفارت روس پناهیده شد. فاتحان تهران شاه را از تخت برداشتند وپسر خردسالش - احمد میرزا ـ را نشاندند. شاه بی‌تخت مجال را جایز ندانست و به روسیه گریخت. اما حوادث پس از فتح تهران و فراز و نشیب‌های آن از سویی و پشتیبانی روسیه، او را امیدوار به بازپس‌گیری دوباره قدرت کرد. از این رو ارشدالدوله (گماشته شجاع و وفادار خویش) را به گمش تپه نزد بزرگان ترکمن فرستاد تا پیمان مساعدت و ملازمت شاه برافتاده، از ایشان بگیرد. تلگراف‌های مشروطه‌خواهان استرآباد به دولت و هشدارهایشان راه به جایی نبرد، چرا که رخدادها و جریان‌های پیچیده‌ای سرکردگان مشروطه تهران را در بر گرفته بود، آزادیخواهان اصیل به زشت‌ترین شیوه خوار و سرخورده شدند و حرمت‌شان در پارک اتابک لگدمال شد و قدرت به دست گروه‌های وابسته، تندرو، ماجراجو، و سودجو افتاد. وضع چنان بر هم ریخته شد که سرکوبگری چون عین‌الدوله به وزارت داخله رسید. در این گیرو دار، محمدعلی (شاه برافتاده) در24 تیر ماه 1289ش (20رجب1329ه ق) به همراهی گروهی از طرفداران و هم‌پیمانان خود وارد گمش تپه شد و به محض ورود تلگراف‌هایی برای هواخواهان خود فرستاد. همه چیز به سرعت به نفع مستبدان پیش می‌رفت، هفته‌ای ازآمدن محمد علی (شاه برافتاده) نگذشته بود که محمدولی خان تنکابنی (سپهسالار) پس از دریافت نامه‌ای از او، از ریاست کابینه استعفا داد و صمصام‌السلطنه به جایش نشست. سالارالدوله (برادر ناراضی محمد علی میرزا) از غرب ایران با سپاهی جرار به سوی تختگاه به تاخت می‌آمد و مستبدان شهر دست به کار شدند. خبر ورود شاهد مخلوع چنان داغ بود که گروهی از ایشان در زرگنده تهران رزمایش سیاسی خود را به نمایش گذاشتند. در 25 مرداد محمدعلی میرزا از گمش تپه به سوی آستراباد حرکت کرد. مردم برای دیدنش دکان‌ها را بستند و در بیرون شهر گرد آمدند. او در میان فریادهای «زنده باد محمدعلی شاه» مستبدانه وارد ارگ شهر شد. صاحب‌منصبان قدیمی مناطق اطراف به همراه فوج‌های محلی خود به او پیوستند. چندی نگذشت که سران مستبدان و ترکمن‌ها به سر نیزه به بهانه خراج محصول سال آینده به چاپیدن مردم مشغول شدند. از آنجا که امکان شورش و نارضایتی اهالی وجود داشت، محمدعلی میرزا شهر را به سمت مازندران ترک کرد. ارشدالدوله با سپاهی که از نظامیان ترکمن و بجنورد و سمنان و شاهرود گرد کرده بود در فیروزکوه نیروی دولتی را زمینگیر کرد و محمد علی میرزا به پیشنهاد امیر مؤید سواد کوهی مسیر سواد کوه را برگزید. به زودی مشروطه خواهان تهران کینه‌ورزی ها و گلایه‌های خود را نسبت به هم کنار گذاشته به خود آمدند. علی‌خان دیوسالار (ملقب به سالار فاتح) با نظامیان قزوینی و ارمنی و مازندرانی از راه کوهستان کجور راه مازندران را پیش گرفت. یپرم‌خان با نیروی خود به نفع سالارالدوله مشغول شد و سردارمحیی تنکابنی و معین‌همایون بختیاری از راه فیروزکوه حمله‌ور شدند. نقشه سالار فاتح کجوری از این قرار بود که از کوهستان به نور بیاید و از آنجا به «صلاح‌الدین کلا» رفته و از طریق دریا زود تر خود را به بار فروش و سواد کوه برساند و راه محمدعلی میرزا را از پس ببندد تا با حمله سردار محیی از فیروزکوه، حلقه محاصره را بر او تنگ کنند. او در رسیدن به این هدف اگرچه با مشکلاتی که برخی ازهواخواهان شاه برافتاده در کوهستانهای کجور وآن حوالی به وجود آوردند روبرو شد، سپاه اوکه به اردوی برق نامدار بود برق آسا موانع را درهم شکست و راه مقصد را پیش گرفت. در آمل، امیرمکرم لاریجانی را که به طرفداری محمدعلی میرزا آماده شده بود، از حرکت به تهران مأیوس کرد و او به همراه عظام‌الملک عبدالملکی سنگر امامزاده هاشم را خالی گذاشت. هنگامی که خبرحرکت نیروهای سردار محیی و معین همایون به مستبدین رسید، اردوی محمدعلی میرزا درسواد کوه باز ایستاد و سپاهی برای مقابله به فیروزکوه فرستاده شد. این گروه از نیروی دولتی شکست سختی خوردند و جمعی از سران مستبدین در آنجا کشته شدند. محمدعلی میرزا به همراه شعاع‌السلطنه (برادرش) برای دفاع به حرکت درآمدند ولی شکست سپاه ارشدالدوله در امزاده جعفر ورامین و کشته شدنش به دست مجاهدان ارامنه، امیدهایشان را به یأس مبدل کرد. نیروی محمدعلی میرزا بی آنکه مقاومتی از خود نشان دهند گریخته و پیشتر از همه‌شان، شاه مخلوع می‌دوید. درباره فرار او افضل‌الملک نوشته بود قهوه‌چی یکی از منازل بین راه سوادکوه نقل می‌کرد که محمد‌علی شاه و شعاع‌السلطنه به این قهوه‌خانه وارد شدند. غذای شبانه همراه نداشتند از من نان و خوراکی طلب کردند چیزی نداشتم. گفتم در این قهوه‌خانه آذوقه موجود نیست. آنها بی غذا ماندند در این بین چارواداری با چند بار به طرف تهران می‌رفت به او گفتند هرچه خوراکی داری به ما بده تا به تو پول بدهیم. گفت چیزی همراه ندارم مگر چند دانه سیب. سیب‌ها راتقدیم کرد. محمدعلی شاه دو دانه سیب به شعاع‌السلطنه داد و یک سیب را خودش خورد و مابقی را بین نوکرها تقسیم کرد تا سد رمق کنند. پس از فرار محمدعلی شاه، اردوی برق به ساری رفت، نیروی سردار محیی هم به آنجا گسیل شد. برخی از تندروهای اردوی برق دست به اعمال ناروا می‌زدند که حتی سالار فاتح از ابراز آن در خاطرات خود شرمسار بود اعدام چند تن از رجال شهر و غارت خانه‌های مردم گوشه‌ای ازآن کارها بود. پس از دفع محمدعلی میرزا سالار فاتح و معین همایون با سپاه خویش به تهران رفتند، ولی سردار محیی که در دل خیالی دیگر داشت ماند تا به تنهایی افتخار شاه‌کشی را نصیب خود کند، اما در بندر جز شکست خورد و آواره شهرها شد تا این که به مدد امیر مؤید سواد کوهی به تهران بازگشت. محمدعلی (شاه برافتاده ) در استرآباد ماند تا این که پس از توافق‌هایی که بین دولت ایران و روس و انگلیس انجام شد، ناگزیر روانه روسیه گردید. منابع 1. افضال الملک، غلامحسین، سفر مازندران و وقایع مشروطه (رکن السفار) قائم شهر، دانشگاه آزاد واحد قائم شهر،1373 2. دیو سالار، علی‌خان، فتح تهران و اردوی برق، تهران، نزهت دیوسالار،1326 3. مهجوری، اسمعیل، تاریخ مازندران ، ج2 ،ساری، اثر،1342. 4. یوسفی‌نیا، علی اصغر، تاریخ تنکابن، تهران، قطره، 1370 . برگرفته از نشریه بارفروش - شماره ۵۶ - مرداد ۱۳۸۴

/ 1 نظر / 6 بازدید
نوشهر بلاگ

لطفاً آدرسهای ما را درسايت خود قرار داده و پس از قراردادن در لينک باکس وب یا سایتتان، لينکهاي خود را نیز به لينکدوني اضافه نموده و بمااطلاع دهید، تاپس ازمدتی درصدها سايت مختلف درسراسرجهان به نمايش درآيد. لينک شما را هزاران نفرميبينند و ميتوانيد بازديدکننده واقعي داشته باشيد، همچنین از مزاياي ديگراين لينک باکسها اينست که پس ازمدتی امتیاز وبسايت شما را در موتور هاي جستجوگر، پرمحتواتر ميکند و بهتر از قبل ظاهر ميشود و رتبه شما روی مرکز سرچینگ گوگل بالاتر خواهدرفت. موفق و پيروز باشيد. http://afrandnegar.blogfa.com/ افرند نگار http://rezakhazai.blogfa.com/ وبلاگ رسمی رضا خزایی http://babolsar110.nikblog.com/ بابلسر110 http://rezakhazai.iranblog.com/ وبلاگ شخصی رضا خزایی http:// khengool.javanblog.com/خنگول بلاگ http://blognaz.com/rezakhazai/ وبلاگ رضا خزایی http://noshahrblog.persianblog.ir/وبلاگ نوشهربلاگ http://noshahrjoosh.iranblog.com/ نوشهرجوش محمود رستمی